قمش دزفول

در خوزستان به ویژه در شهر دزفول به دلیل وجود آب‌های سطحی و جاری بودن رودخانه‌ دز، این فناوری بومی‌سازی شده و آب رودخانه جایگزین آب‌های زیرزمینی شد. در دزفول مردمان با حفر تونل‌هایی به نام «قمش» در چند کیلومتر بالاتر از شهر و از کناره رود دز آب را به‌ اندازه معین به سمت شهر هدایت می‌کردند و پس از مصارف شهری این آب مسیر خود را در خارج از شهر برای سیراب کردن زمین‌های کشاورزی ادامه می‌داد. مردم دزفول این راه دسترسی به کانال حفر شده را «سَربِطاق» می‌گفتند. این قنات ها از منحصر به فردترین شبکه زیر زمینی آب در جهان محسوب شده که بخش عمده ای از آب مورد نیاز بخش کشاورزی، آب آشامیدنی و مصرف روزانه مردم دزفول را تامین کرده و در هشت سال جنگ نیز به عنوان پناهگاه و امدادرسانی به مصدومان مورد استفاده قرار می گرفت. در واقع قمش در اصطلاح قدیم به تونل های آبرسان زیرزمینی گفته می شد که آب رودخانه دز را به تمام نقاط شهر می رساند و قدمت آنها به زمان عیلامیان باستان می رسد. «سربطاق» نیز مجرایی به شکل سرداب بود که به‌ صورت مستقیم و با شیب ۴۵ درجه تا محل جریان آب به‌ وسیله پلکانی که گاه دارای ۱۰۰ پله بود پیش می‌رفت. به علت گرمای طاقت‌فرسای تابستان، قمش و سربطاق‌ها نقش بسیار مهمی در ادامه زندگی و حیات شهر دزفول ایفا کرده‌اند. در گذشته تعداد ۱۴ سَربِطاق‌ در دزفول وجود داشته که به دلیل توسعه شبکه آب‌رسانی شهر از دهه ۴۰ شمسی به بعد کم‌کم کارکرد خود را از دست‌ داده و متروکه و بعضی حتی تبدیل به مسیر فاضلاب شدند. آثار آن‌ها در دهه ۵۰ و حتی تا اوایل دهه ۶۰ نیز موجود بود که به دلیل نشست زمین و خطرات احتمالی آن و اغلب با آوارهای ساختمان‌ها که غالباً در اثر موشک‌ باران شهر در زمان جنگ تحمیلی تخریب می‌شدند پر شدند و دهانه آن‌ها بسته شد. معرفی قمش مؤمنان (چوقابافان) ,قمش مؤمنان دزفول در گذشته آب مورد نیاز یک هزار و ۲۰۰ هکتار از زمین های کشاورزی این منطقه را تامین می کرده است. وجه تسمیه این قمش به نام متولی وقت مسجد، صادق قلی چوقابافان است. این مسجد در زمان جنگ تحمیلی مورد اصابت موشک قرار می گیرد و عده زیادی به شهادت می رسند که در عملیات خاکبرداری و خارج کردن شهدا از زیرآوار خاک ها به درون این قمش ریخته می شود و بدین ترتیب قمش مومنان پس از آن واقعه برای سالها زیر خاک پنهان می شود. اکنون با گذشت سالها این گنجینه آجری با همت فردی به نام سعید قلیان که از اهالی محله شیدانه امام رضا (ع) است از زیرآوارها رونمایی و احیا شده و اکنون به یکی از مکان های جذاب و گردشگری دزفول تبدیل شده است. ورودی این قمش مومنان یعنی سَربه طاق چوقابافان در خیابان طالقانی، پشت بقعه سید محمود و در جنب مسجد و شیدانه امام رضا(ع) دزفول واقع شده است.