کوه سوخته

خروج گاز در یال جنوبی تاقدیس كوه آغاجاری در نزدیكی شهر صنعتی امیدیه، رنگ و روی سیاه به قیافه کوه سوخته بخشیده و آن را تیره و تار كرده است.
به طوری كه در بین مردم از قدیم الایام به كوه سوخته معروف شده است.
از كمركش این كوه سوخته زبانه های آتش از دل سنگی زمین شعله كشیده، سازندهای زمین شناسی سر راه خود را سوزانده و دود و سیاهی آن را روانه دل زلال آبی آسمان كرده است، به گونه ای كه در میان چشم اندازهای اطراف خود از دور كاملا نمایان می باشد.
این كوه سیاه و سوخته به دلیل آنكه دارای آثار ثانویه حاصل از خروج گاز مانند: آتش های جاودان، گچ ترش فعال، گچ ترش غیر فعال و گوگردزایی می باشد، یكی از جاذبه های گردشگری زمین شناسی كم نظیر در ناحیه فروافتادگی دزفول به حساب می آید كه در این مقاله به معرفی آن پرداخته می شود.
میدان آغاجاری یكی از مشهورترین میدان های نفتی خاور میانه است كه در سال 1315 بوسیله شركت سابق نفت انگلیس و ایران كشف گردید.
این میدان در فاصله 90 كیلومتری جنوب شرقی اهواز واقع شده است.
در این میدان مخازن آسماری و بنگستان حاوی نفت و مخزن خامی (داریان و فهلیان) حاوی گاز می باشد.
رخنمون سطحی میدان آغاجاری از یك سری لایه های چین خورده در سازندهای گچساران، میشان و آغاجاری تشكیل شده است (سراج،1384).
بر اساس نظر مطیعی (1374) یك گسله واژگونه در سطح زمین در یال جنوبی تاقدیس آغاجاری عمل كرده و موجب برگشتگی این یال در سطح و باعث حذف طبقات سازند گچساران (پوش سنگ) شده است.
به همین علت گاز در لایه های غیر مخزنی (بخش هفتم سازند گچساران) تجمع حاصل كرده و یا به سطح زمین راه یافته است.
در مورد اخیر می توان به محلی به نام كوه سوخته (به زبان زرتشتی زوهیات به معنی آتش جاویدان جهنم خوانده شده است) كه محل نشت گاز به سطح زمین و به عبارتی قبلا آتش جاودان بوده است، اشاره نمود.
سابقه تاریخی آتش های جاودان محل نشت گازهای طبیعی هستند كه به طریقی آتش گرفته اند و مدتها سوخته اند و در حال حاضر آثار و بقایای سوختگی در سنگهای مجاور محل نشت دیده می شود.
در كیش ایرانیان باستان اینگونه آتش ها مقدس بوده و آنرا به زبان پهلوی اخورایشنیك می نامیده اند.
كوه سوخته امیدیه نیز یكی از این آتش های جاودان می باشد كه بنا به گفته معتمدان و ریش سفیدان محلی نام آن زوهیت بوده و از گذشته دور تاكنون بارها آتش گرفته است.
درحال حاضر روستایی در مجاورت این كوه به نام خیط زبید (زوهیت) ساخته شده است.
آنها اظهار می دارند كه در سالهای گذشته از بالای این كوه شعله های آتش به ارتفاع بسیار بلند به رنگ آبی مایل به سبز زبانه می كشیده است. (در فصل زمستان و در حین بارندگی ها اثر این آتش نمایان تر بوده است.)
در بازدید از بالاترین نقطه این كوه آثاری از آجر و سفال زمان پیش از اسلام و آثاری از دیوار مخروبه ساختمانی (احتمالا آتشكده یا آتشگاه) به چشم می آید كه گویای قدمت، وجود و شناسایی این محل در دوره پیش از اسلام بوده و به احتمال زیاد مردمان آن زمان از حرارت همین شعله های آتش برای پختن سفال و آجر استفاده می كرده اند.
كوه سوخته امیدیه از یك سو به دلیل شكل و شمایل ظاهری خود و ازسوی دیگر به دلیل دارا بودن آثار و شواهد هیدروكربوری در سطح زمین یك اثر ژئوتوریسمی ارزشمند و گرانبها در ایالت زمین شناسی و زمین ساختی زاگرس به حساب می آید كه نه تنها برای زمین شناسان بلكه برای همه علاقمندان به طبیعت جذاب و دیدنی می باشد.
در زیر، این جاذبه زمین شناسی كه از دیدگاه تازه ژئو توریسمی (گردشگری زمین شناسی) دارای اهمیت ویژه ای می باشد، معرفی می گردد.
ژئوتوریسم كوه سوخته كارشناسان گروه سطح الارضی معاونت زمین شناسی گسترشی شركت ملی مناطق نفتخیز جنوب (NISOC) در بهمن ماه سال 1384و آذرماه سال 1385 موفق شدند از نزدیك به تماشای عجایب و شگفتی های كوه سوخته بنشینند.
مشاهدات این گروه به این شرح می باشد:
- سر و صورت این كوه از دور سوخته و دود زده است به همین جهت آن را كوه سوخته می نامند.
- در قله كوه در اثر زمین لغزش یا رانش زمین شكاف باز و عمیقی ایجاد شده كه دهانه اصلی خروج گاز بوده و آتش شعله ور می باشد.
- علاوه بر شكاف اصلی، دهانه های كوچك متعدد دیگری حول و حوش دهانه اصلی وجود دارد كه از آنها گاز به خارج راه پیدا می كند.
- سازندهای تشكیل دهنده كوه (سازند تبخیری گچساران و سازند مارنی میشان) در اطراف دهانه اصلی خروج گاز تا شعاع زیادی سوخته و پخته شده به طوری كه پای فرد به راحتی در آن فرومی رود.
(سنگها پوك و كم وزن شده اند).
- بلورهای زرد رنگ گوگرد در محل های خروج گاز متبلور شده اند كه یكی از پدیده های تماشایی آن می باشد.
- در برخی مكانها رشته هایی از بلورهای گوگردی زرد رنگ، لایه های تیره زیرین خود را مفروش ساخته اند.
- از كمركش كوه تا اوج آن زمین گرم و داغ است.
- دود داغ از منافذ سازندهای زمین شناسی بیرون می زند.
- بوی گاز سولفید هیدروژن شبیه بوی تخم مرغ گندیده در جهت وزش باد به مشام می آید.
- از سمت شمال غرب به سمت جنوب شرق همان طور كه كه به فعالیت تراست آغاجاری افزوده می شود، گچ ترش‌های غیر فعال به گچ ترش‌های فعال تبدیل می‌شود.
- در محل هایی كه گچ ترش غیر فعال گسترش بیشتری دارد، رنگ كوه به سفیدی گرائیده است.
- فسیل های اثری درون آهك های مارنی سازند میشان در اثر حرارت سوخته شده و رنگی متفاوت از متن اصلی سنگ به خود گرفته اند.
ارزش های گردشگری كوه سوخته
اثر ژئوتوریستی كوه سوخته امیدیه به دلیل دارا بودن برخی امتیازات گردشگری از نقش ویژه ای در صنعت گردشگری زمین شناسی برخوردار می باشد.
این امتیازات به شرح زیر می باشند:
1- در نزدیكی شهر امیدیه قرار گرفته است.
2- رنگ ویژه كوه، آن را از سلسله جبال اطراف مجزا كرده است.
3- جاده امیدیه – بندر دیلم از كنار آن می گذرد.
4- پیاده روی خیلی كمی دارد.
5- زیاد مرتفع نمی باشد و صعود از آن به راحتی صورت می گیرد. (همه افراد چه پیر و جوان، و چه زن و مرد و چه كوهنورد و غیر كوهنورد قادر به دیدن آن خواهند بود.)
6- همسایه جنگل چاه سالم كه جنگلی تفریحی و دیدنی با درختان گز و كهور (بیعار) است،می باشد.
7- رودخانه و نی زار تنگ جعفر در مجاورت آن می باشد.
8- از قابلیت های كوهنوردی خوبی برخوردار می باشد.
9- هر زمین شناسی قبل از دیدن این پدیده در مسیر آن می تواند مقطع تیپ یا برش الگوی سازند آواری آغاجاری را هم ببیند.
10- موج واره و چینه بندی های متقاطع ماسه سنگ های سازند آواری آغاجاری در كنار جاده دسترسی به این كوه، واقعا تماشایی و دیدنی است.
11- گسل راندگی آغاجاری در زیر آن واقع شده است.
12- تلماسه های بادی اطراف شهر امیدیه كه یكی از چشم اندازهای زیبای ژئومورفولوژی می باشد، در كنار جاده اهواز – امیدیه چشم هر فردی را به تماشا وا می‌دارد.

برگرفته از مقاله ژئوتوریسم كوه سوخته امیدیه
https://www.nisoc.ir/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=1&Site=nisoc&Lang=fa-IR&ItemID=1087&mid=13354