غار پبده

غار پبده در شهرستان خوش آب و هوای لالی در دل کوه "انبار سفید" از کوههای کوهپایه ای زاگرس در شمال استان خوزستان و هم مرز با چهارمحال و بختیاری است که سرزمینی سرشار از چشمه‌ها، رودخانه‌ها و آبشارها به شمار می‌آید.

بر اساس بررسیهای پروفسور رومن گریشمن در سال 1949 میلادی مشخص شد غار عمیق، بزرگ و تاریک پبده 15 هزار سال پیش و همزمان با عصر پارینه سنگی نخستین زیستگاه انسانها در فلات ایران بوده. پروفسور رومن گریشمن در آن کاوش که تنها بررسی کارشناسی انجام گرفته در غار پبده از گذشته تاکنون بوده است، قدیمى ترین آثار سکونت انسان در فلات ایران را کشف کرد.

گریشمن معتقد بود آثار به جا مانده از مردمانی که 15 هزار سال پیش در این غار مى زیستند نشان می دهد آنها اجداد بختیاریهای امروزی هستند. این غار در شمال شرقی شهرستان لالی در منطقه ای عشایری در مسیر آبشار آرپناه و در دامنه کوه " انبار سفید" به ارتفاع 1900 متر واقع شده و یکی از امتیازات آن دسترسی تقریبا آسان به آن است. این غار در دهه 40 توسط پرفسور گریشمن باستان شناس فرانسوی شناسایی و مورد تحقیق قرار گرفته که در آن ابزارآلات و آثار سکونت انسانهای اولیه در حدود 15 هزار سال پیش را کشف کرد.

در درون غار اشیاء و لوازمی از دوران کهن یافت می شود. بر اساس مشاهدات انجام گرفته این غار دهانه کوچکی دارد ولی داخل آن بسیار گسترده است در حین حال بسیار تاریک، نمناک و پر از خفاش و حشرات مختلف است و تا کنون کسی اطلاعات مستندی از عمق و ابعاد درون غار ارائه نداده است.

به گفته مردم محلی غار پبده بسیار طولانی است و 114 متر طول دارد و در انتهای غار تونلی کم عرض وجود دارد که یک حفره آبی محسوب می شود. درون غار سه حفره وجود دارد که امکان حرکت انسان به صورت ایستاده در آن وجود ندارد.

این دالان های هوایی مثل سفره های زیر زمینی آبراه محسوب می شوند. از سویی تونل های وسط غار به حفره های کف غار راه دارند. یک تونل در انتها وجود دارد که دو رگه دارد که یکی بعد از دو راهرو بسته می شود و دیگری راه مار پیچ است که بعد از عبور از حفره ای به عرض 70 سانتی متر به علت ریزش سقف و جمع آوری املاح نیمه بسته مانده است.

سنگ چینی های درون غار، باستانی بودن سکونتگاه عشایر در این منطقه را مشخص می کند. در وسط غار حفره ای بزرگ در کف وجود دارد که تشکیل حوضچه ای داده است که احتمالا برای آب انبار استفاده می شد. ارتفاع دهانه غار تا بستر رودخانه فصلی که از کنار کوه انبار سفید می گذرد بالغ بر 70 متر است. یکی از ویژگیهای غار پبده این است که به دلیل برخورداری از ورودی و خروجی امکان تجمع گازهای متصاعد در آن وجود ندارد، طول دهانه ورودی اول غار 40.5 متر و ارتفاع آن سه متر است و همچنین دهانه اول تا دهانه دوم 6 متر فاصله دارد.

ارتفاع دهانه دوم 1.10 و عرض از سقف آن را سه متر و 10 سانتیمتر است. از دهانه غار به فاصله 90 متر، حفره ای هوایی وجود دارد که در سمت چپ از سقف غار بیشترین ارتفاع را به طول تقریبی 28 متر به خود اختصاص داده است. کمترین عرض غار پبده 6 متر و بیشترین عرض غار 70.19 متر اندازه گیری شد. همچنین کمترین ارتفاع تالار اصلی غاز دو متر و بیشترین ارتفاع آن 28 متر است. از دیگر نشانه های زیست انسانی موجود در غار پبده وجود یک استراحتگاه حجاری شده به فاصله 6 متری از دهانه ورودی سمت راست غار و در ارتفاع دو متری با ابعاد سه متر در یک متر است.

در طول غار لایه ای نرم وجود دارد که پس از بررسی و اندازه گیری متوجه انباشته شدن و فشردگی 40 سانتی متر کود حیوانی در کف این غار شدیم. وجود تالاری بزرگ و قرار گرفتن در مسیر کوچ عشایر از دیگر ویژه گی های این غار محسوب می شود. در 60 متری غار از طاق و بدنه غار به پائین به دلیل ریزش آب سفره های زیر زمینی وجود جلبک ها نشان از تداوم حرکت آب در این مسیر را دارد.

در انتهای غار یک سقف گنبدی زیبا به صورت سنگ یک پارچه سفید از جنس خارا با روکش سفید گچی وجود داشت که تشکیل خال های منظم بی شباهت به نشیمن گاه خفاش ها و یا پوست پلنگ نبود. در عمق غار تاریخی و ناشناخته پبده به جز خفاش، جانورانی و حشرات منحصر به فردی دیگری زندگی می کنند که مشابه آنها کمتر در فضای باز مشاهده شده است.